در طول قرنهاي متمادي كه از انقلاب تاريخساز عاشورا ميگذرد، انديشمندان گوناگوني به تحليل و تبيين آن انقلاب عظيم و زمينههاي بروز آن اقدام كردهاند. برخي نكات مطرح شده در اين تحليلها خواننده را به عوامل تأثيرگذار در پيدايي آن انقلاب شكوهمند رهنمون ميسازد. دنياي اسلام بعد از رحلت رسول خدا(ص) تا سال چهلم هجري، با آن همه انحرافاتي كه رخ داده بود، باز هم تا حدودي بر اساس تعليمات اسلامي استوار بود. حكومت خلفاي راشدين، قبل از به خلافت رسيدن مولي الموحدين، علي(ع)، در ظاهر از چهرهاي ديني برخوردار بود،
حتي در اواخر دوران عثمان، كه انحرافات شدّت يافته بود، هنوز نيم جاني در ميان مسلمانان وجود داشت و عِرق دفاع از دين در رگ و خون جامعهي اسلامي از ميان نرفته بود ولي پس از اين دوران، در اثر روي كار آمدن معاويه، كه بنابر روايت دكتر حسين عطوال در كتاب فرقههاي اسلامي در سرزمين شام در عصر اموي ادعاي خليفة اللهي و جانشيني خدا را ميكرد، به طوري كه (معاويه) ميگفت:
زمين از آنِ خداست و من خليفه و جانشين او هستم، بنابراين آنچه را ميگيرم از آنِ من است و آنچه را براي مردم وا ميگذارم بخششي است از جانب من به آنان.
[حسين عطوان، فرقههاي اسلامي، ص۸۶ به نقل از نسخه خطي انساب الاشراف، ج۲، ص۲۵۸؛ فضل الاعتزال، ابوالقاسم بلخي، ص۲۳۳] ، فرهنگ اسلام ناب محمدي رو به اضمحلال جدّي و اساسي گذاشت.
با اين توجه به منظور شناخت هرچه بيشتر از واقعه عاشورا در طي ۱۰ نوشته به عرضه تحليل و بررسي ۱۰ تن از اين بزرگان عاشورا انديش روي ميآوريم، قابل توجه اينكه در ارایه اين تحليلهاي ترتيب زماني حيات مولفان و تحليلگران مدّ نظر بوده است.
ادامه مطلب
نوشته شده در تاريخ سه شنبه 22 آذر 1390 توسط امیر قربانی
سيّدمرتضي علمالهدي-ره- (1) در يكي از آثار معروف خود كتاب «تنزيه الانبياء»(2) تحليل مبسوط و مشروحي درباره چگونگي و علت خروج امام حسين(ع) از مكّه و حضور «مسلم بن عقيل» در كوفه و ساير وقايع و حوادث آورده است. در اين تحليل مرحوم سيد(ره) ابتدا شبهات پيرامون قيام سيدالشهدا(ع) را مطرح مينمايد و پس از آن به پاسخگويي از آنان برميآيد.
۱-۲- شُبهات پيرامون قيام كربلا
سيدمرتضي(ره) مينويسد:
ـ اگر سؤال شود علّت خروج امام حسين(ع) همراه با خانواده و فرزندان از مكّه چه بود؟
چرا آن بزرگوار كوفه را انتخاب كرد؟
كوفهاي كه والي و حكمران آن از زمره دشمنان او شمرده ميشد و از طرفي منصوب از جانب يزيد(لع) بود.
و از طرفي امام(ع) نحوه رفتار مردم كوفه را با پدر گرامي و برادر محترمشان ديده بود و از بيوفايي و خيانت اين مردم آگاه بود؛ پس چرا آن امام همام با اصحاب خود به سوي آن شهر كوچ نمود؟
گذشته از اين موارد كساني چون «ابن عباس» قبلاً حضرت را از خروج از مكّه بر حذر داشته بودند و پيشبيني شهادت ايشان و هزيمت سپاه و ياران ايشان را نموده بود. همچنين عبدالله بن عمر نيز در هنگام وداع با حضرت اباعبدالله الحسين(ع) اينگونه موارد را به ايشان تذكر داده بود و كسان ديگري نيز وقوع حادثه كربلا را به صورت واقعيت موجود پيشبيني كرده بودند.
ادامه مطلب
نوشته شده در تاريخ سه شنبه 22 آذر 1390 توسط امیر قربانی
در سال 61 هجرى قيام خونين عاشورا صورت گرفت، در اين قيام حضرت امام حسين(ع) و تعدادى از اهلبيت ايشان و همراهان صديق و با وفاى امام به شهادت رسيدند و با خون سرخ خويش درخت اسلام را آبيارى کردند. بررسى ابعاد مختلف اين قيام نياز به مطالعه و تحقيقات مفصل دارد. ما در اينجا در حد وسع و به اختصار، زمينههاى شکلگيرى قيام عاشورا را بيان مىکنيم؛
عربستان شبه جزيرهاى خشک و سوزان است که باران کم دارد و بيشتر خاک آن را بيابان پوشانده است و فقط در قسمتهاى غرب و جنوب آن رشته کوههايى وجود دارد. در آغاز ظهور اسلام، قسمت عمده ساکنان اين سرزمين به صورت قبيله زندگى مىکردند، هر قبيله داراى رئيسى بود که همه افراد از او فرمان مىبردند.
زندگى در صحرا که زمينى هموار و نيز آسمانى صاف و آفتاب تند دارد، افراد قبيله را تحت تاثير قرار مىداد چنانکه يک فرد صحرانشين، نيرومند، آزاد و مستقل بود و روحيه جوانمردى و از خودگذشتگى بالايى داشت؛ که اوج آن در رئيس قبيله ديده مىشد. به طور کلى فرزند صحرا، داراى روحيات قهرماني، فداکاري، عشق، خشم و کينهتوزى زياد بود.
ادامه مطلب
نوشته شده در تاريخ پنج شنبه 17 آذر 1390 توسط امیر قربانی
جریان قانون علیت در حوادث و پدیدههای سیاسی و اجتماعی همانند جریان آن در پدیدههای فیزیكی، امری مسلّم و تشكیكناپذیر است. البته كشف علل پدیدهها، اعم از طبیعی و انسانی، كاری بس مهم و دشوار است، اما این كار در حوادث اجتماعی به دلایلی، ظریفتر و دقیقتر است كه به برخی از آنها اشاره میشود:
الف. حوادث اجتماعی ریشه در آرمانها و خواستههای بشر دارند و چون این خواستهها به طور مستقیم در تصرف و تجربه پژوهشگران قرار نمیگیرند، اهداف و منویّات بازیگران صحنه یك حادثه اجتماعی، به راحتی در دسترس ناظران آن حوادث قرار نمیگیرند. از اینرو، نیازمند كاوش نسلهای متعدد میباشند و چه بسا كه هیچگاه این عوامل به طور كامل كشف نگردند.
ب. بسیاری از حوادث اجتماعی، به ویژه حوادث اعتراضآمیز و پرخاشگرانه، در واكنش به اوضاع و شرایط نامطلوب حاكم بر جامعه صورت گرفته است؛ شرایطی كه معمولاً بخشی از آنها با مسائل فرهنگی، اقتصادی و سیاسی مربوط میشود و چون جریان این امور در طول زمان و با سیاستهای خاصی ـ و معمولاً اعلام نشده ـ همراه است، در مقایسه با پدیدههای فیزیكی از پیچیدگی بیشتری برخوردارند. در نتیجه، كشف این سنخ از عوامل و علل كه در پیدایش حوادث اجتماعی نقش عمدهای ایفا میكنند، كار ظریف و دشواری است.
ج. گاهی علل و زمینههای پیدایش یك رویداد اجتماعی به قدری متنوع و زیاد است كه تحدید و تعیین آنها به طور مشخص تقریبا غیرممكن مینماید. برای روشن شدن این مطلب كافی است مجموعهای از حوادث مشابه را در نظر آوریم؛ مثلاً یك انقلاب و حركت اصلاحی ممكن است به دلیل فشارهای اقتصادی و یا مسائل سیاسی، فرهنگی و یا تحت تأثیر عامل نژادی و قومی و یا مجموعهای از این عوامل به وجود آید.
ادامه مطلب
نوشته شده در تاريخ پنج شنبه 10 آذر 1390 توسط امیر قربانی